söndag 17 december 2017

Sámi álbmotbeaivi

Sámi álbmotbeaivi lea sámiid oktasaš beaivi orožat dál Ruoŧas, Norggas, Suomas dahje Ruoššas. Beaivvi ávvudit iešguđetlágán kulturdoaluiguin iešguđet guovlluin.

Sámiráđi 15 sámekonferánsa Helssegis mearridii 1992:s ahte sámiid oktasaš álbmotbeaivi galgá leat guovvamánu 6 beaivvi. Álbmotbeaivi ávvuduvvui vuohččan 1993:s seammásgo ON riikkaidgaskasaš álgoálbmotjahki almmolaččat rahppui. Guovvamánu 6 beaivvi 2007 levgejuvvui vuohččan sámi leavggain Stockholmma gávpotviesu olggobealde álbmotbeaivvi doaluid oktavuođas. 2014:s libarda leavga vuosttaš gearddi Uppsala universitehta olggobealde.

Manne juste guovvamánu 6 beaivvi?
Vuosttaš sámi riikkačoahkkin dollui Troandimis guovvamánu 6 beaivvi 1917. Čoahkkimii bohte čuohtenár sápmelačča sihke Ruoŧas ja Norggas, ollugat ledje nissonolbmot. Lei vuosttaš geardde sámi historjjás go sihke nuortasámit ja oarjánsámit Norggas ja Ruoŧas čoahkkanedje beroškeahttá riikkarájis, ságastit oktasaš váttisvuođaid. Danne lea guovvamánu 6 beaivi deaŧalaš symbolabeaivin buot sápmelaččaid várás, beroškeahttá guđe riikkas orrut.

Sámi leavga

Sámi leavga gullá visot sámiide. Davviriikkalaš Sámekonferánsa (Sámiráđđi) Åres dohkkehii leavgga borgemánu 15 beaivvi 1986 ja dan lea hábmen Astrid Båhl Ivgus Tromssas, Norggas eret. Gierdu govvida beaivváža ja mánu. Beaivvášgierdu lea ruoksat ja mánnogierdu lea alit. Ivnnit leat sámi gávtti ivnnit.

Sámi soga lávlla
1986:s mearriduvvui maiddái ahte Sámi soga lávlla galgá leat sápmelaččaid almmolaš álbmotlávlla. 1906:s čálii mearrásápmelaš Isak Saba (1875-1921) sániid lávlagii.  Son lei oahpaheaddji ja girkočuojaheaddji ja lei riegádan Unjárggas Davvi-Norggas. Isak Saba lei vuosttaš sápmelaš guhte válljejuvvui Norgga Stuoradiggái. Nuohta lea Arne Sørlie ráhkadan.

Njunušnisu
Okta sis guhte áŋgirušai riikkačoahkkimiin guovvamánu 6 beaivvi 1917 lei Elsa Laula Renberg (1877-1931). Son lei riegádan Deartnás ja lei gullevaš boazodollui. Son lei ieš vásihan eananriiddu go su bearaš massii vearroeatnama go áhčči lei jápmán.  Son surai segregašuvdnapolitihkain maid Ruoŧa stáhta jođihii. Nállebiologiijja oahpu mielde meannudedje sámiiguin dego livččii olmmošnálli mas leat sierralágán iešvuođat. Lapparne...bör förhjälpas att förblifva vid nomadlifvet.  Dahje nuppeládje daddjon: »Lapp ska vara lapp« . Sámit gulle vuolleget kulturdássái. Muhto Ruoŧa riikkabeaiveolbmuid oaidnu lei ahte Ruoŧa sámiid fertii suddjet ja čáppa sániiguin dadje ahte ii galgan diktit sivilisašuvnna sin billistit. Elsa Laula oaivvildii ahte jus dili galggai nagodit nuppástuhttit de fertejedje sápmelaččat ovttastit návccaid. Ovdamearkka dihte eai dáhtton sámi mánáid oažžut heajut skuvlaoahpahusa go maid iežá mánát ožžo.

Sámi leavgabeaivvit

  1. Guovvamánu 6 beaivi – Sámeálbmotbeaivi
  2. Njukčamánu 2 beaivi – Suoma ođđa Sámediggi rahppui njukčamánu 2 beaivvi 1996
  3. Njukčamánu 25 beaivi – Márjjábeaivi, dološ sámi bassebeaivi
  4. Mihcamárbeaivi
  5. Borgemánu 9 beaivi – ON riikkaidgaskasaš álgoálbmotbeaivi
  6. Borgemánu 15 beaivi– Sámi leavga dohkkehuvvui borgemánu 15 beaivvi 1986
  7. Borgemánu 18 beaivi – Sámiráđđi vuođđuduvvui borgemámu 18 beaivvi 1956
  8. Borgemánu 26 beaivi – Ruoŧa Sámediggi vuođđuduvvui borgemánu 26 beaivvi 1993
  9. Golggotmánu 9 beaivi – Norgga Sámediggi vuođđuduvvui golggotmánu 9 beaivvi 1989
  10. Skábmamánu 9 beaivvi – Sámi áššiid delegašuvdna Suomas vuođđuduvvui skábmamánu 9 beaivvi  1973
  11. Skábmamánu 15 beaivvi - Isak Saba riegádanbeaivi
© Sametinget 2017
Uppdaterad: 2015-01-14

Om Sametinget

Sametinget är både en statlig myndighet och ett folkvalt samiskt parlament med uppdraget att verka för en levande samisk kultur i Sverige.

 

Myndigheten

Sametinget är en statlig myndighet med förvaltningsuppgifter under regeringen.

Det folkvalda organet

Det folkvalda parlamentet består av 31 ledamöter som träffas till plenum tre gånger per år. Styrelsen är ytterst ansvarig för Sametingets verksamhet.

Kontakt

Sametinget
Box 90, 981 22 GIRON/KIRUNA
Besök: Adolf Hedinsvägen 58
Tel 0980-780 30, Fax 0980-780 31

Kontaktformulär

Öppettider:
Mån-Fre 08:30--12:00, 13:00--16.00
Sommartid:
Mån-Fre 08:30--12:00

Följ Sametinget

MenyPress
MenyPress
På sametinget.dev.imcode.com använder vi cookies för att webbplatsen ska fungera på ett bra sätt för dig. Genom att fortsätta surfa godkänner du att vi använder cookies. Vad är cookies?